Chỉ số đô la Mỹ (DXY) vừa trải qua chuỗi 7 phiên giảm liên tiếp, xuống vùng khoảng 98 điểm — mức thấp nhất kể từ cuối tháng 2.Trading Economics Đây không phải một đợt điều chỉnh kỹ thuật thông thường. Ba yếu tố đang cùng lúc đè nặng lên đồng bạc xanh: chiến tranh thương mại leo thang, kỳ vọng cắt giảm lãi suất, và quan trọng nhất là cuộc khủng hoảng niềm tin vào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Bức tranh lớn cho thấy đây không đơn thuần là câu chuyện nội bộ nước Mỹ. Với vai trò trung tâm của USD trong hệ thống tài chính toàn cầu, mỗi tín hiệu xói mòn tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới đều truyền thẳng đến tỷ giá, dòng vốn và chi phí vốn tại các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.
Từ công kích đến điều tra hình sự
Mối quan hệ giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Fed Jerome Powell đã căng thẳng suốt nhiều năm, nhưng mức leo thang gần đây vượt xa mọi tiền lệ.
Tháng 7/2025, Trump nói với một nhóm nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Phòng Bầu dục rằng ông sẽ sa thải Powell “sớm thôi”.ABC News Sau đó ông rút lại, gọi việc này là “rất khó xảy ra”.NBC News Cuối tháng 12/2025, Trump gọi Powell là “kẻ ngốc” và cáo buộc “bất tài nghiêm trọng”.Fox Business
Nhưng bước leo thang nghiêm trọng nhất xảy ra vào tháng 1/2026, khi Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) dưới quyền luật sư liên bang Jeanine Pirro mở cuộc điều tra hình sự nhắm vào Powell liên quan đến lời khai trước Quốc hội về dự án cải tạo trụ sở Fed.Al Jazeera Thẩm phán James Boasberg sau đó bác bỏ các trát hầu tòa, nhận định rằng có “bằng chứng dồi dào” cho thấy mục đích chính của việc này là gây áp lực buộc Powell nhượng bộ hoặc từ chức.CNBC
Cựu Chủ tịch Fed Janet Yellen cảnh báo đây là “con đường dẫn đến cộng hòa chuối”.Talk Business Bà gọi cuộc điều tra Powell là hành vi “vô cùng đáng báo động” đối với tính độc lập của Fed.CNBC
DXY giảm khoảng 2%: Ba yếu tố cộng hưởng
Trong vòng 8 ngày giao dịch (từ 7/4 đến 15/4), DXY giảm từ khoảng 100,08 điểm xuống khoảng 98,09 điểm — tương đương mức giảm khoảng 2%. Mức giảm này không đặc biệt lớn về biên độ, nhưng đáng chú ý vì tính liên tục và bối cảnh đi kèm.
Thứ nhất, chiến tranh thương mại. Chính sách thuế quan leo thang đang làm suy giảm niềm tin vào triển vọng tăng trưởng kinh tế Mỹ, khiến dòng vốn quốc tế dần dịch chuyển khỏi tài sản USD.
Thứ hai, kỳ vọng lãi suất. Thị trường đang kỳ vọng Fed sẽ cắt giảm lãi suất trong nửa cuối năm 2026. Lãi suất thấp hơn đồng nghĩa với sức hấp dẫn giảm của tài sản định giá bằng USD.
Thứ ba, và quan trọng nhất: niềm tin vào tính độc lập của Fed. Khi tổng thống công khai đe dọa sa thải chủ tịch ngân hàng trung ương, nhà đầu tư quốc tế bắt đầu đặt câu hỏi: liệu chính sách tiền tệ Mỹ còn dựa trên dữ liệu kinh tế, hay sẽ phục vụ mục tiêu chính trị? Deutsche Bank cảnh báo: nếu tính độc lập của Fed bị xâm phạm nghiêm trọng, “cả tiền tệ lẫn thị trường trái phiếu đều có thể sụp đổ”.Yahoo Finance
Cần phân biệt rõ: ba yếu tố này đang cộng hưởng cùng lúc, nhưng mức độ đóng góp của từng yếu tố vào chuỗi giảm DXY hiện tại rất khó tách bạch. Thị trường phản ánh tổng hợp cả ba, không chỉ riêng câu chuyện Fed.
30 ngày đếm ngược: Ai sẽ lãnh đạo Fed?
Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của Powell kết thúc ngày 15/5/2026, nhưng ông vẫn giữ ghế thành viên Hội đồng Thống đốc cho đến tháng 1/2028.Federal Reserve Powell chưa cho biết liệu ông có tiếp tục ở lại sau khi hết nhiệm kỳ chủ tịch.
Người được Trump đề cử thay thế là Kevin Warsh, cựu Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011. Warsh vừa nộp báo cáo tài chính cho thấy tài sản cá nhân ước tính từ 135 triệu đến 226 triệu USD — vượt xa bất kỳ chủ tịch Fed nào trước đây.CNBC Phiên điều trần xác nhận dự kiến diễn ra ngày 21/4/2026 trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện.CNBC
Tuy nhiên, con đường của Warsh không hề suôn sẻ. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis tuyên bố sẽ không bỏ phiếu cho bất kỳ ứng viên chủ tịch Fed nào cho đến khi DOJ rút cuộc điều tra nhắm vào Powell.CNBC Ủy ban có 13 ghế Cộng hòa và 11 ghế Dân chủ — chỉ cần một phiếu Cộng hòa chống là đủ để phong tỏa đề cử. Nếu Warsh không được xác nhận trước ngày 15/5, câu hỏi ai sẽ lãnh đạo Fed trong giai đoạn chuyển tiếp sẽ trở thành bài toán pháp lý phức tạp.
Tiền lệ lịch sử: Hậu quả luôn nghiêm trọng
Áp lực chính trị lên ngân hàng trung ương không phải chuyện mới, và lịch sử cho thấy hậu quả luôn đáng kể.
Nixon 1971: Tổng thống Richard Nixon gây áp lực buộc Chủ tịch Fed Arthur Burns duy trì lãi suất thấp trước bầu cử, đồng thời đóng “cửa sổ vàng” — chấm dứt chế độ bản vị vàng. Hệ quả: lạm phát Mỹ vượt 12% vào năm 1974 và kéo dài suốt thập niên 1970.
Erdogan 2019-2021: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan sa thải 3 thống đốc ngân hàng trung ương trong 2 năm vì từ chối hạ lãi suất. Kết quả: đồng lira mất hơn 80% giá trị so với USD trong giai đoạn 2018-2023, lạm phát vượt 85%.
Điểm khác biệt quan trọng ở trường hợp hiện tại: quy mô tác động. USD chiếm khoảng 58% dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương trên thế giới. Một cuộc khủng hoảng niềm tin vào Fed sẽ lan truyền ra toàn bộ hệ thống tài chính quốc tế — từ lợi suất trái phiếu Mỹ đến tỷ giá các nền kinh tế mới nổi.
Tác động đến nhà đầu tư Việt Nam
Tỷ giá USD/VND: Ổn định nhưng tiềm ẩn rủi ro
Tính đến ngày 14/4, tỷ giá USD/VND trên thị trường liên ngân hàng ở mức 26.337,50 đồng, gần như không biến động so với đầu tháng (26.335 đồng ngày 1/4). Tỷ giá trung tâm do NHNN công bố dao động quanh 25.103-25.105 đồng.
Sự ổn định hiện tại có thể bị phá vỡ nếu cuộc khủng hoảng Fed tiếp tục leo thang. Ba kênh truyền dẫn chính cần theo dõi: (1) dòng vốn ngoại rút ròng — nếu tâm lý né rủi ro toàn cầu gia tăng, áp lực bán USD sẽ tạo biến động lớn hơn; (2) chênh lệch lãi suất USD-VND có thể thu hẹp nếu Fed bị ép cắt giảm lãi suất sớm; và (3) hiệu ứng tâm lý khi bất kỳ tín hiệu nào cho thấy Fed mất tính độc lập đều làm gia tăng biến động trên toàn bộ thị trường ngoại hối.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có nhiều công cụ can thiệp: bán USD giao ngay, hợp đồng kỳ hạn có thể hủy (để tiết kiệm dự trữ ngoại hối), và điều hành lãi suất ngắn hạn trên liên ngân hàng. Dự trữ ngoại hối ước tính đạt trên 100 tỷ USD, tạo bộ đệm đáng kể.
VN-Index: Hưởng lợi ngắn hạn, rủi ro trung hạn
Phiên 15/4, VN-Index đóng cửa tại 1.800,65 điểm, tăng 25 điểm (+1,41%). Chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn có thể hưởng lợi từ USD yếu: giảm áp lực tỷ giá, tăng sức hấp dẫn tương đối của tài sản định giá bằng VND.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mối quan hệ “USD yếu → chứng khoán Việt Nam hưởng lợi” không phải tuyến tính. Nếu nguyên nhân USD yếu là biến động mang tính hệ thống (risk-off toàn cầu), dòng vốn ngoại có thể rút mạnh hơn thay vì chảy vào, ảnh hưởng đến thanh khoản và định giá trên sàn Việt Nam.
Ba yếu tố cần theo dõi trong 30 ngày tới
Cuộc khủng hoảng thể chế tại Fed là rủi ro thực, không phải kịch bản lý thuyết. Lịch sử cho thấy mỗi lần tính độc lập của ngân hàng trung ương bị xâm phạm, hệ quả lên tiền tệ và lạm phát luôn nghiêm trọng. Trường hợp Fed đặc biệt hơn vì quy mô ảnh hưởng toàn cầu.
Rủi ro chính vẫn nằm ở kịch bản Warsh không được xác nhận kịp thời, tạo khoảng trống quyền lực tại Fed ngay khi nhiệm kỳ Powell kết thúc. Kịch bản này có xác suất đáng kể khi Tillis vẫn giữ lập trường phong tỏa.
Ba yếu tố đáng theo dõi trong giai đoạn 30 ngày tới:
-
Phiên điều trần Warsh (21/4): Nội dung và phản ứng thị trường sẽ cho thấy mức độ tin tưởng vào ứng viên mới.
-
DXY và lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn dài: Nếu DXY tiếp tục giảm dưới 97 và lợi suất trái phiếu 10 năm tăng đồng thời (tín hiệu mất niềm tin vào USD thay vì kỳ vọng cắt lãi suất), đây sẽ là dấu hiệu leo thang nghiêm trọng.
-
Dòng vốn ngoại trên HOSE: Xu hướng bán ròng có tăng tốc sau các sự kiện liên quan đến Fed hay không sẽ là thước đo trực tiếp mức độ ảnh hưởng tới thị trường Việt Nam.
