Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol vừa đưa ra cảnh báo: châu Âu chỉ còn khoảng 6 tuần nhiên liệu máy bay. Ông gọi đây là “cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất mà chúng ta từng đối mặt”, xuất phát từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa gần như hoàn toàn kể từ ngày 28/2/2026.ABC News
Bức tranh lớn cho thấy đây không chỉ là câu chuyện của châu Âu. Dòng chảy năng lượng toàn cầu đang bị xáo trộn, và Việt Nam — dù không phụ thuộc trực tiếp vào Hormuz — đang chịu tác động rõ rệt qua giá nhiên liệu nội địa. Diesel đã tăng 65%, kerosene tăng gần 91% so với trước khủng hoảng. Câu hỏi bây giờ là: trong 6 tuần tới, điều gì sẽ xảy ra?
Hormuz bị phong tỏa: quy mô chưa từng có kể từ thập niên 1980
Lưu lượng dầu thô và sản phẩm lọc qua eo biển Hormuz đã giảm từ khoảng 20 triệu thùng/ngày xuống chỉ còn 2 triệu thùng/ngày trong tháng 3 — sụt giảm 90%.ABC News Hơn 110 tàu chở dầu và 15 tàu chở khí hóa lỏng (LNG) đang mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, không thể đi qua eo biển.
Châu Âu phụ thuộc tới 75% nguồn cung jet fuel từ Trung Đông — mức cao nhất trong tất cả các loại nhiên liệu vận tải.CNBC Nguyên nhân sâu xa là xu hướng đóng cửa các nhà máy lọc dầu cũ ở phương Tây trong thập kỷ qua, trong khi các “mega refinery” hiện đại như Al-Zour ở Kuwait (công suất 615.000 thùng/ngày) đã thay thế vai trò cung cấp. Khi Hormuz bị phong tỏa, những nhà máy này không thể xuất khẩu sang châu Âu.Al Jazeera
Hiện tại, châu Âu chỉ thay thế được khoảng 50% lượng jet fuel đã mất từ Trung Đông, dù các nhà máy lọc dầu nội địa đang chạy tối đa công suất.Argus Media Hội đồng Sân bay Quốc tế châu Âu cảnh báo tình trạng thiếu hụt có thể bắt đầu trong vòng 3 tuần nếu các tàu chở dầu không sớm quay lại hoạt động.VisaVerge
Hãng bay châu Âu đã bắt đầu cắt chuyến
Khủng hoảng không còn là kịch bản giả định. SAS đã hủy 1.000 chuyến bay trong tháng 4. CEO Ryanair Michael O’Leary tuyên bố có thể cắt 10% chuyến bay từ tháng 5 đến tháng 7 nếu tình hình tiếp tục.CNBC Các nhà phân tích dự báo công suất trên các tuyến bay châu Âu–châu Á có thể giảm 30–50% vào tháng 6 nếu nguồn cung Trung Đông tiếp tục gián đoạn.Air Traveler
IEA dự báo tồn kho jet fuel châu Âu sẽ chạm mức tới hạn 23 ngày vào tháng 6 nếu mức mất mát vượt 50%.CNBC Con số này có nghĩa châu Âu sẽ phải ưu tiên phân bổ nhiên liệu cho các tuyến bay thiết yếu, trong khi các tuyến du lịch và hàng hóa bị cắt giảm.
Giá dầu Brent: tăng 36% nhưng đã điều chỉnh từ đỉnh
Dầu Brent đóng cửa phiên 16/4 ở mức 96,63 USD/thùng, tăng 36,4% so với mức 70,84 USD/thùng ngày 26/2 — trước khi Hormuz bị phong tỏa. Tuy nhiên, Brent đã giảm 14,2% so với đỉnh 112,57 USD/thùng ngày 27/3, chủ yếu nhờ kỳ vọng đàm phán và việc một số tuyến vận chuyển thay thế hoạt động.
Mức giá hiện tại phản ánh thị trường đang cân nhắc giữa hai lực đối nghịch: nguồn cung vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng (kéo giá lên), nhưng kỳ vọng đàm phán Mỹ–Iran và nỗ lực tìm nguồn thay thế (kéo giá xuống). Giá naphtha tại châu Á đạt 1.010 USD/tấn ngày 7/4, tăng 50,3% so với đầu tháng 3 — cho thấy áp lực không chỉ ở jet fuel mà lan sang toàn bộ sản phẩm lọc dầu.
Đàm phán Mỹ–Iran: yếu tố quyết định
Cuộc khủng hoảng Hormuz bắt nguồn từ xung đột Mỹ–Iran bùng phát ngày 28/2/2026. Ngày 8/4, hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần qua trung gian Pakistan, với điều kiện Iran cam kết mở hoàn toàn eo biển Hormuz.Al Jazeera Thị trường dầu phản ứng tích cực: Brent giảm 13,3% chỉ trong một phiên.
Tuy nhiên, vòng đàm phán tại Islamabad ngày 11–12/4 giữa Phó Tổng thống JD Vance cùng đặc phái viên Steve Witkoff và phía Iran đã thất bại.CNBC Sau đó, Tổng thống Trump tuyên bố phong tỏa hải quân đối với Hormuz.CNN Tính đến ngày 16/4, Nhà Trắng cho biết vòng đàm phán thứ hai đang được thảo luận, với Trump nói rằng các cuộc đàm phán “có thể diễn ra trong 2 ngày tới”. Các điểm mấu chốt chưa giải quyết: quyền kiểm soát Hormuz, chương trình hạt nhân Iran, và cuộc xâm lược Lebanon của Israel.
Việt Nam: diesel tăng 65%, kerosene tăng 91%
Dòng chảy năng lượng đang dịch chuyển, và Việt Nam không đứng ngoài cuộc. Giá diesel 0,001S-V ngày 16/4 ở mức 32.300 đồng/lít, tăng 65,1% so với mức 19.570 đồng/lít ngày 26/2. Tuy nhiên, mức này đã giảm đáng kể từ đỉnh 44.980 đồng/lít ngày 3/4, nhờ giá dầu thế giới điều chỉnh sau kỳ vọng đàm phán và chính sách can thiệp trong nước.
Giá dầu hỏa (kerosene 2-K) — sản phẩm gần nhất với jet fuel — ở mức 37.110 đồng/lít, tăng 90,7% so với trước khủng hoảng. Trong khi đó, xăng E5 RON 92 ở mức 22.590 đồng/lít, chỉ tăng 15,7% nhờ cấu trúc thuế khác biệt. Khoảng cách lớn giữa mức tăng của diesel/kerosene và xăng phản ánh đúng bản chất khủng hoảng: đây là cú sốc nguồn cung sản phẩm lọc dầu trung đoạn (middle distillates), không phải cú sốc dầu thô đơn thuần.
Về chính sách, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 19/2026/QH16, có hiệu lực từ 16/4 đến 30/6/2026, miễn thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, diesel, jet fuel, dầu hỏa và dầu mazut.Luật Việt Nam Đồng thời, quỹ bình ổn giá xăng dầu đã chi 5.000 đồng/lít cho mặt hàng diesel trong kỳ điều chỉnh đầu tháng 4.Thanh Niên
3 kịch bản trong 6 tuần tới
Kịch bản 1: EU tự xoay sở, gom nhiên liệu từ Mỹ và châu Phi. Ủy ban châu Âu kích hoạt kế hoạch khẩn cấp, ký hợp đồng mua jet fuel và dầu thô từ Mỹ (Gulf Coast), Nigeria, Angola. Việc gom hàng trên thị trường spot sẽ đẩy giá Brent lên vùng 100–108 USD/thùng. Diesel Việt Nam có thể quay lại vùng 35.000–40.000 đồng/lít, kerosene vượt 40.000 đồng/lít, gây áp lực lên CPI qua chi phí vận tải. Kịch bản này đang diễn ra ở mức độ nhất định — EU đã bắt đầu hành động, nhưng câu hỏi là liệu nguồn thay thế có đủ nhanh và đủ lớn.
Kịch bản 2: Đàm phán Mỹ–Iran thành công, Hormuz mở từng phần. Hơn 110 tàu chở dầu hiện mắc kẹt sẽ bắt đầu di chuyển, tạo hiệu ứng giảm giá nhanh. Brent có thể giảm về vùng 78–85 USD/thùng trong 2–3 tuần, tương tự đợt giảm 13,3% trong một phiên khi kỳ vọng đàm phán tăng. Diesel Việt Nam có thể giảm về 22.000–25.000 đồng/lít, áp lực lạm phát giảm, NHNN có thêm dư địa giữ lãi suất thấp. Xác suất khó đánh giá chính xác: các điểm mấu chốt (hạt nhân Iran, Lebanon) rất phức tạp, và lịch sử cho thấy các cuộc đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân Iran thường kéo dài nhiều tháng.
Kịch bản 3: Bế tắc kéo dài, dầu vượt 100 USD. Không có thỏa thuận trước cuối tháng 4. Tồn kho jet fuel châu Âu chạm mức tới hạn 23 ngày vào tháng 6. Hãng bay cắt 30–50% công suất trên tuyến châu Âu–châu Á. Brent vượt 105–115 USD/thùng và duy trì ở mức cao. Đối với Việt Nam: diesel có thể tái lập đỉnh 40.000–45.000 đồng/lít, quỹ bình ổn cạn kiệt nhanh (mức chi 5.000 đồng/lít cho diesel không thể duy trì lâu dài), chi phí vận tải đường bộ tăng 15–25% truyền vào giá tiêu dùng, và ngành hàng không nội địa chịu áp lực biên lợi nhuận nặng nề.
Ba tín hiệu cần theo dõi
Kết quả của cuộc khủng hoảng Hormuz sẽ được quyết định bởi ngoại giao, không phải thị trường. Vì vậy, thay vì dự đoán giá dầu tuần tới, nhà đầu tư hàng hóa nên tập trung vào ba tín hiệu cụ thể.
Thứ nhất, vòng đàm phán Mỹ–Iran tại Islamabad: nếu có thông báo chính thức về lịch trình trong 48 giờ tới, kịch bản 2 trở nên khả thi hơn; nếu không, thị trường sẽ nhanh chóng phản ánh kịch bản 3. Thứ hai, tốc độ giảm tồn kho jet fuel châu Âu qua cập nhật hàng tuần của IEA — nếu tốc độ giảm nhanh hơn dự báo, áp lực lên giá dầu toàn cầu sẽ tăng mạnh. Thứ ba, số chuyến bay bị hủy tại châu Âu: mỗi đợt hủy chuyến lớn là tín hiệu trực tiếp về mức độ nghiêm trọng của nguồn cung.
Đối với thị trường Việt Nam, ngoài giá dầu thế giới, kỳ điều chỉnh giá xăng dầu nội địa (mỗi 7 ngày) và mức chi quỹ bình ổn là hai chỉ báo trực tiếp nhất về áp lực giá tiêu dùng trong những tuần tới.
