Tuần 13-17/4/2026 ghi nhận một hiện tượng hiếm gặp trên thị trường vàng: dòng tiền toàn cầu vào vàng mạnh mẽ, nhưng thị trường trong nước lại không phản ứng theo hướng thông thường. Quỹ SPDR Gold Trust mua ròng 13,4 tấn trong 4 phiên liên tiếp, giá thế giới đóng tuần ở 4.875 USD/oz, tăng 2,74% trong tuần. Cùng khung thời gian đó, vàng miếng SJC giảm 0,29% và nhẫn vàng SJC 99,99% giảm 0,41%. Khoảng cách giữa SJC và giá thế giới quy đổi đã thu hẹp gần 9 triệu đồng/lượng — và phía sau con số này không phải là biến động ngẫu nhiên, mà là một chính sách đang được viết lại.
Theo lộ trình, Nghị định 24/2012/NĐ-CP — văn bản đã định hình thị trường vàng Việt Nam suốt 14 năm qua — đang bước vào giai đoạn cải tổ quan trọng nhất từ khi ban hành. Việc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp nhận 11 hồ sơ đăng ký sản xuất vàng miếng ngoài SJC không còn là thủ tục hành chính: đó là tín hiệu thị trường rằng độc quyền cấu trúc sắp bị thay thế bằng một mô hình cạnh tranh có kiểm soát. Và thị trường đã bắt đầu tái định giá premium SJC từ trước khi nghị định mới có hiệu lực.
Dòng tiền tổ chức toàn cầu quay lại vàng
Phía thế giới, bức tranh rất rõ. SPDR Gold Trust — quỹ ETF vàng lớn nhất thế giới — mua ròng 7,7 tấn riêng phiên 17/4, nối dài chuỗi 4 phiên mua liên tiếp với tổng lượng đạt 13,4 tấn. Tổng nắm giữ của quỹ hiện vượt 1.060 tấn.Cafef Đây là thước đo trực tiếp cho dòng tiền tổ chức, và việc SPDR chuyển từ bán ròng hồi cuối tháng 3 sang mua ròng mạnh nửa đầu tháng 4 là chỉ báo quan trọng cho chu kỳ vốn mới.
Giá vàng thế giới phản ánh dòng tiền này một cách thẳng thắn. Từ 4.745,58 USD/oz phiên 13/4, giá leo lên 4.875,46 USD/oz phiên 17/4 — mức tăng 2,74% trong một tuần. Hai động lực nền tảng đồng thời hoạt động: chỉ số DXY giảm từ 99,03 về 98,24 trong tuần, tương đương USD mất 0,80% giá trị; và kỳ vọng Fed giữ hoặc cắt giảm lãi suất tiếp tục sống lại trên thị trường lãi suất tương lai.
Trong điều kiện bình thường, diễn biến này đáng lẽ phải kéo giá vàng trong nước đi cùng chiều. Nhưng tuần qua đã không có điều kiện bình thường.
SJC và nhẫn vàng đi ngược: đây không phải biến động giao dịch
Giá bán ra vàng miếng SJC trong tuần di chuyển theo một quỹ đạo gần như độc lập với thế giới. Hai phiên đầu tuần, giá tăng nhẹ từ 171,5 lên 173,5 triệu đồng/lượng, nhưng từ 16/4 lại giảm mạnh: mất 2,3 triệu chỉ trong một phiên, rồi tiếp tục giảm nhẹ xuống 171,0 triệu phiên 17/4. Kết thúc tuần, SJC miếng thấp hơn 500 nghìn so với phiên đầu tuần — một mức giảm 0,29% trong khi thế giới tăng 2,74%.
Nhẫn vàng SJC 99,99% còn giảm mạnh hơn: từ 169,7 triệu (13/4) về 169,0 triệu đồng/lượng (17/4), tương đương mất 0,41% trong tuần. Phiên 16/4 là phiên điều chỉnh đồng loạt khi cả hai loại vàng cùng mất trên 2 triệu đồng/lượng trong một ngày giao dịch.
Tỷ giá USD/VND gần như đi ngang — từ 26.343 (13/4) về 26.340 (17/4) — nên không thể quy lỗi cho biến động tỷ giá. Khi một tài sản trong nước đi ngược chiều thế giới trong điều kiện tỷ giá ổn định, nguyên nhân phải nằm ở phía cung - cầu nội địa, không phải ở phía ngoại lực.
Premium SJC - thế giới: thu hẹp gần một phần ba trong hơn hai tuần
Đây là chỉ báo quan trọng nhất của câu chuyện. Quy đổi giá thế giới theo công thức USD/oz × tỷ giá × (37,5/31,1035):
- Ngày 1/4/2026: vàng thế giới 4.785,25 USD/oz, SJC bán ra 176,7 triệu → quy đổi thế giới ≈ 151,8 triệu → premium ≈ 24,9 triệu đồng/lượng.
- Ngày 17/4/2026: vàng thế giới 4.875,46 USD/oz, SJC 171,0 triệu → quy đổi thế giới ≈ 154,8 triệu → premium ≈ 16,2 triệu đồng/lượng.
Trong khoảng hơn hai tuần, premium đã co lại gần 9 triệu đồng/lượng, tương đương mất khoảng 35% giá trị của chính nó. Báo chí trong nước cũng ghi nhận mức thu hẹp tương tự, với một số nguồn ước tính premium đã giảm từ khoảng 30 triệu đầu tháng 4 về khoảng 18 triệu đồng/lượng ở thời điểm 17-18/4.Người Lao Động Chênh lệch giữa các cách ước tính phản ánh lựa chọn tỷ giá tham chiếu và thời điểm chốt giá, nhưng hướng thu hẹp là nhất quán.
Nhẫn vàng SJC 99,99% có premium thấp hơn miếng khoảng 2 triệu đồng: ngày 17/4 premium nhẫn chỉ còn khoảng 14,2 triệu đồng/lượng. Đây là mức thấp nhất trong nhiều tháng và là tín hiệu cho thấy thị trường không còn sẵn sàng trả nguyên mức phí độc quyền cho thanh khoản của miếng SJC.
Cơ chế: Nghị định 24 và hai thị trường song song
Để hiểu tại sao premium tồn tại và giờ đang thu hẹp, phải quay lại cấu trúc mà Nghị định 24/2012/NĐ-CP dựng nên. Nghị định này trao cho NHNN quyền độc quyền sản xuất vàng miếng — giao SJC gia công độc quyền — và kiểm soát chặt hạn ngạch nhập khẩu vàng nguyên liệu. Hệ quả: vàng thế giới và vàng SJC vận hành trên hai cơ chế cung - cầu tách biệt.
Phía thế giới, giá XAU được định bởi dòng tiền ETF, quyết định của Fed, kỳ vọng lạm phát, DXY và rủi ro địa chính trị. Khi SPDR mua 13,4 tấn trong 4 phiên, đó là biểu hiện trực tiếp của dòng vốn tổ chức quay lại vàng khi kỳ vọng cắt lãi suất sống lại và USD suy yếu.
Phía SJC, khi thế giới tăng, doanh nghiệp không thể nhập thêm nguyên liệu để đáp ứng cầu nội địa một cách linh hoạt. Khi thế giới giảm, SJC cũng không bắt buộc phải điều chỉnh theo. Cơ chế hạn ngạch cứng này đã duy trì một mức premium cấu trúc nhiều năm — có thời điểm vượt 20 triệu đồng/lượng — và chính mức premium đó là khoản phí người mua phải trả cho sự đảm bảo pháp lý và thanh khoản trong một cấu trúc độc quyền.
Cải cách đang đến theo lộ trình. Đầu tháng 4, NHNN đã tiếp nhận 11 hồ sơ đăng ký sản xuất vàng miếng ngoài SJC và đang xem xét cấp phép kèm hạn ngạch nhập khẩu nguyên liệu. Việc này không phải bỏ hoàn toàn cơ chế quản lý, mà chuyển từ độc quyền đơn vị sang cạnh tranh có giấy phép — mô hình mà nhiều thị trường châu Á đã vận hành. Kỳ vọng nguồn cung được mở dần chính là yếu tố làm cầu nội địa hạ nhiệt: người mua không còn vội gom ở vùng giá cao khi biết rằng nguồn cung hợp pháp sắp tăng. Một số chuyên gia cho rằng premium có thể tiếp tục thu hẹp về mức 10 triệu, thậm chí 5 triệu đồng/lượng nếu nguồn nhập khẩu đáp ứng đủ cầu nội địa.
Ba lựa chọn cho nhà đầu tư cá nhân
Với dữ liệu hiện tại, nhà đầu tư cá nhân Việt Nam có ba cách tiếp cận chính, mỗi cách có đánh đổi riêng phù hợp với mục tiêu khác nhau.
SJC miếng (171 triệu đồng/lượng ngày 17/4): thanh khoản cao nhất, mua bán ở toàn hệ thống SJC và một số ngân hàng lớn, rủi ro pháp lý thấp. Premium 16-18 triệu đồng/lượng là chi phí cho tính thanh khoản đó. Rủi ro cốt lõi: nếu tiến độ cấp phép 11 hồ sơ nhanh hơn kỳ vọng, premium thu hẹp mạnh sẽ kéo giá SJC giảm ngay cả khi vàng thế giới đi ngang hoặc tăng chậm — người nắm SJC miếng có thể bị kẹt trong một đợt tái định giá cấu trúc.
Nhẫn vàng SJC 99,99% (169 triệu đồng/lượng ngày 17/4): premium thấp hơn miếng khoảng 2 triệu đồng trong khi chất lượng kim loại tương đương. Thanh khoản mang tính địa phương hơn, phụ thuộc cửa hàng vàng và phạm vi bán lại hẹp hơn. Phù hợp với người tích lũy dài hạn muốn giảm chi phí premium và chấp nhận thanh khoản thấp hơn.
Tiếp cận gián tiếp qua quỹ hoặc cổ phiếu liên quan: một số quỹ mở và chứng chỉ quỹ có tỷ trọng vàng hoặc cổ phiếu doanh nghiệp khai thác - phân phối vàng. Cách này tránh premium cấu trúc nhưng đánh đổi bằng biến động cổ phiếu và phí quản lý quỹ. Cần lưu ý: giao dịch vàng tài khoản qua sàn nước ngoài (forex vàng) chưa có khung pháp lý cho phép với cá nhân Việt Nam, chỉ nên nhắc đến để cảnh báo rủi ro.
Hàm ý theo dõi: chính sách là biến số quyết định
Trong 3-6 tháng tới, hai chỉ báo sẽ quyết định premium SJC đi theo hướng nào: tiến độ NHNN xử lý 11 hồ sơ sản xuất vàng miếng và việc cấp hạn ngạch nhập khẩu nguyên liệu đi kèm, cùng với chuỗi mua ròng của SPDR và các ETF vàng lớn. Chỉ báo thứ nhất định hình cung nội địa, chỉ báo thứ hai định hình nền giá thế giới — và premium là phần giao thoa.
Đây là kết quả trực tiếp của kỳ vọng thay đổi cấu trúc, không phải của biến động giao dịch ngắn hạn. Một tuần mà thế giới tăng còn SJC giảm không thường xuyên xảy ra, nhưng nó cho thấy rõ bản chất hai thị trường song song: nhà đầu tư cá nhân đang trả premium để đổi lấy thanh khoản và sự đảm bảo pháp lý trong một cấu trúc độc quyền sắp được cải tổ. Giá trị thực của premium sẽ được tái định giá khi Nghị định 24 sửa đổi — chưa phải tuần sau, nhưng đã ở trong tầm nhìn của cả cơ quan quản lý và thị trường. Câu hỏi đáng theo dõi trong quý tới không phải “vàng có tăng tiếp không”, mà là “NHNN sẽ cấp giấy phép cho bao nhiêu trong số 11 hồ sơ, và đi kèm hạn ngạch nhập khẩu bao nhiêu”.
